تاریخ ارسال مطلب:۱۳۹۴ پنج شنبه ۱۳ فروردين - تعداد بازدید: 11249 بار
چاپ مطلب

آثار تاریخی شهر کاشان

از بناهای تاریخی مهم کاشان که هنوز استوار مانده‌اند یا آثارشان پابرجاست می‌توان به مناره زین الدین،آرامگاه سلطان عطابخش،مسجد عمادی (مسجد میرعماد)، مسجد جامع، مدرسه سلطانی، مسجد آقابزرگ، قلعه جلالی، حمام سلطان امیراحمد و کاروان سرای امین الدوله اشاره کرد، در همه این بناها ویژگی‌های معماری مشابه دیده می‌شود، جز مناره زین الدین که در این زمینه یکتا است.

آثار تاریخی کاشان


تپه های باستانی سیلك

پس از فرونشستن آب دریاچه مركزی و خشك شدن تدریجی آن، ساكنان اطراف آن مجبور شدند نواحی حاصلخیزی مانند اطراف فین كه همان منطقه «سیلك» باشد را جهت زندگی كردن و سكونت اختیار كنند، ولی این قدمت تا پیش از شصت سال پیش همچنان ناشناخته بود تا اینكه بر اساس بررسی های علمی پروفسور گریشمن در سال 1311 ش (1933 م) قدمت آثار به جا مانده در این تپه ها به هزاره پنجم تا اول قبل از میلاد منسوب گردید. آثاری از این تپه ها در موزه های لوور فرانسه، ملی ایران و باغ فین موجود می باشد.
این تپه در مغرب مسیر كاشان- فین و در مجاورت جاده قرار دارد. سیلك در حال حاضر مشتمل بر یك تپه شمالی و یك تپه جنوبی است كه به فاصله 500 متر از یكدیگر قرار دارند. و در جلو این تپه ها گورستانهائی از انسانهای ماقبل تاریخ وجود دارد.


باغ فین

بنای اولیه باغ فین به قبل از اسلام و با تمدن سیلك پیوند خورده است كه تمدن سیلك نیز پیوندی ناگسستنی با چشمه جوشقانی دارد كه در بالای باغ جاری است، و به چشمه سلیمانیه معروف است و از دیرباز همچنان در آبادی منطقه فین موثر بوده است.
از زمانهائی بس دور در پائین این چشمه باغی وجود داشته است كه كمی پائینتر از باغ فعلی بوده و بر اثر زلزله ای كه در سال 982 ه.ق روی داد باغ به كلی ویران شد كه به دستور شاه عباس صفوی بعد از سال 1000 ه.ق باغی در مكان فعلی كه در حقیقت قسمتی از باغ قدیمی بود ساخته شد.از سال 1135 قمری بعد از حمله افاغنه آبادانی باغ به ركود گرائید ولی با دستور كریم خان زند به خصوص با ساختن عمارت كه به نام «خلوت كریم خانی» در ضلع جنوبی باغ واقع است باغ فین روی به آبادانی گذاشت ولی با زلزله معروف سال 1192 قمری باغ فین نیز آسیب كلی دید،كه پس از آن یعنی از سال 1200 قمری و با روی كار آمدن سلسله قاجار به خصوص با دستور فتحعلی شاه به مرمت و عمارت، باغ جانی دوباره گرفت كه ساختمان شتر گلوی فتحعلی شاهی در ضلع جنوب غربی باغ و حمام سلطنتی بزرگ كه در مجاورت حمام اولیه ساخته شد از آثار آن می باشد. ولی با تبعید صدر اعظم مقتدر ایران یعنی امیركبیر و سپس شهادت آن رادمرد در این باغ، این آبادانی روی به ویرانی نهاد.
با آغاز مشروطیت به جهت وضع دفاعی بنای باغ، این مكان پناهگاه اشرار و یاغیان گشت و در مدت 14 سال یاغیان مصالح و اشیاء گرانبهای آن را به یغما برده و به تخریب باغ پرداختند. پس از ختم غائله اشرار، به مرمت باغ پرداخته شد. از وقایع مهم تاریخ در این باغ می توان به جشن تاج گذاری رسمی شاه اسماعیل صفوی و نیز قتل میرزا تقی خان امیر كبیر در این باغ اشاره كرد.


سردرب، دیوار و برج ها

مجموعه باغ فین حدود 25000 متر مربع مساحت دارد كه در بدو ورود به این مجموعه ، با ساختمان رفیع سردرب ورودی باغ برخورد می كنیم. این قسمت از باغ در دوره صفویه بنا گذاشته شده است این بنا دارای دو طبقه كه طبقه تحتانی شامل هشتی و دالان ورودی به باغ با اتاقهای جانبی و طبقه فوقانی شامل سالن وسیع و زیبائی است كه دارای چشم انداز خوبی بر اطراف و از جمله بر باغ دارد و دارای درهای مشبك و زیبائی است.
در اطراف باغ از جمله در طرفین سردر، دیواری به ارتفاع پنج و شش متر و هفت برج دیده می شود.


شترگلوی عباسی

پس از ورود به باغ و گذشتن از خیابان مصفائی كه در وسط آن نهر آب زیبائی كه همیشه آب از فواره های فیروزه ای آن در فوران است و درختان سرو بسیار زیبائی در دو طرف آن سر بفلك كشیده است؛ اولین ساختمانی كه جلب توجه می كند شتر گلوی عباسی است كه به دستور شاه عباس بزرگ ساخته شده است. در جلوی این بنا حوض وسیعی دیده می شود و در پشت این بنا نیز حوضچه ای قرار دارد كه از كف آن آب فوران می كند، این بنا در دو طبقه و به گونه ای ساخته شده كه از هر طرف باغ می توان به آن وارد شد، در میان این ساختمان نیز حوضچه ای است كه آب چشمه با طرح جالبی (موسوم به شتر گلو) در آن فوران می كند. بر روی دیوارها و سقف این بنا آثار نقاشی دوره صفوی با تصاویری از شكارگاه و شاهزادگان می باشد، این ساختمان قبلا به صورت سه طبقه و طبقه بالای آن به صورت كلاه فرنگی بوده است.


شتر گلوی فتحعلی شاهی

این بنا كه در جنوب باغ واقع است به دستور فتحعلی شاه ساخته شده و شامل شترگلو و صفه مجاور و دارای دو حیات خلوت در قسمت شرق و غرب آن است كه كف صفه كلا از سنگ مرمر مفروش بوده و سقف آن به طرز جالبی نقاشی شده است كه هنوز قسمتهائی از آن دیده می شود. كتیبه نستعلیق زیبای دور تا دور صفه مجاور حوض به خط محمد تقی حسینی كاشانی از خوشنویسان معروف اوایل دوره قاجار است.


اندرونی كریم خانی و اتاق شاه نشین

این بناها مجموعه مسكونی است كه در جنوب باغ و در مغرب شترگلوی فتحعلی شاهی قرار دارد و در سال 1176 قمری به دستور كریم خان زند و به همت آقا سلیم آرانی حاكم وقت كاشان، ساخته شده و شامل چندین اتاق تو در تو و حیاط و باغچه ای كوچك است كه گفته می شود امیركبیر به مدت 40 روز در این ساختمان زندگی كرده است. در مقابل اتاق شاه نشین حوضچه زیبائی ساخته شده است كه دارای منافذ متعدد و منظمی است كه آب چشمه سلیمانیه فین به طرز جالبی در آن فوران می كند.


حمام ها(حمام كوچك و بزرگ)

در قسمت جنوبی باغ، دو حمام وجود دارد كه به حمام كوچك و بزرگ معروف است، حمام كوچك از آثار دوره صفویه و همراه با بنای اولیه باغ فین بنا گذاشته شده است و حمام بزرگ در دوران قاجاریه به وسیله فتحعلی شاه ساخته شده است. حمام بزرگ مخصوص امرا و حمام كوچك اختصاص به استفاده خدام داشته است.
در هر یك از حمام ها قسمتهائی شامل: ورودی، گرمخانه، آبنما، خزینه، محل نظافت، سربینه (رختكن) به چشم می خورد. كانالهائی جهت تعویض آب خزینه ها و حوضچه ها دركف حمام ها وجود دارد. دیوار حمامها با عایق رطوبتی مخصوصی- ماسه آهك یا ساروج – پوشانیده شده است. امیركبیر در گرمخانه حمام كوچك و دركنار حوض مرمرینی كه در میان گرمخانه وجود دارد به قتل رسید.


چشمه سلیمانیه

این چشمه كه منسوب به حضرت سلیمان پیغمبر (ص) میباشد، در پشت باغ فین و در قسمت غربی آن واقع است و آبادانی باغ فین مدیون آب این چشمه است. نباید هنر منحصر به فرد جریان سازی آب چشمه را در باغ فین فراموش كنیم، به طوری كه به این منظور از اختلاف سطح و شیب زمین باغ جهت فوران آب در شتر گلوها و فواره ها با ظرافت خاصی استفاده شده است و همچنین با پله پله كردن، سرعت بخشیدن و پرسروصدا كردن جریان آب هنرنمائی خوبی در این زمینه صورت گرفته است.
بر روی مظهر چشمه، ساختمانی بنا گردیده كه ساختمان قسمت شرقی آن در زمان شاه سلیمان صفوی و بخش غربی در سال 1329 شمسی توسط بازرگانان كاشانی با الهام از معماری دوره ساسانی ساخته شده است.


مسجد و مدرسه آقا بزرگ

این بنا در خیابان فاضل نراقی واقع می باشد. ساختمان این مدرسه مربوط است به دوره قاجاریه كه با سرمایه شخصی به نام حاج محمد تقی خانبان طی سالهای 1250 تا1260 قمری جهت استفاده نمازجماعت ودرس وبحث داماد خود ملا مهدی نراقی دوم ، برادر ملا احمد نراقی ملقب به آقابزرگ بناشده و بدین نام معروف گردیده است . معماراین بنا شخصی به نام استاد حاج شعبان بوده است.
تمامی بنا از جمله گنبد این مدرسه كه جزو بزرگترین گنبدهای آجری است باآجر ساخته شده وتزیینات بكار رفته شده در این بنا عبارت است از: كاشیكاری ،آجركاری، كتیبه های نفیس گچی و كاشی ، مقرنس كاری، خطاطی ثلث و نستعلیق ونقاشی، كه نقاشی این مدرسه توسط استاد محمد باقر قمصری صورت گرفته است. كتیبه های خطوط مسجد توسط اساتید برجسته خوشنویس كاشان من جمله:محمد ابراهیم ( جد خاندان معارفی كاشان) توسط محمد حسین( جد خاندان ادیب ) وبسمله های طغری توسط سید صادق كاشانی نوشته شده است.
در بدو ورود به مدرسه مقرنس های گچی ونقاشی سردر و كاشی های الوان به كار رفته است درطرفین درگاه ودیوارهای جلو خان و كتیبه های بالای سردر، تختگاه وظرافتی كه در ساخت درب ورودی بكار رفته جلب توجه می نماید. سپس هشتی بسیار زیبا وسقف آن كه با آجر و كاشی مقرنس تزیین گردیده مورد توجه قرار می گیرد، پس ازهشتی باعبوراز دو دالان مسقف عریض ، به صحن مدرسه دست می یابیم كه درمیان این دوراهرو ، دوشبستان زمستانی و تابستانی در دو طبقه قرار دارد. درقسمت سردرب، چهاربالا خانه ساخته شده است كه درطرفین سردرب دوبادگیر دیده میشود كه این بادگیرها باهدایت هوای مطبوع به شبستان تحتانی ( تابستانی ) وبه زیرزمینی كه زیرشبستانها قرار دارد ، تابستان گرم كویر را برای ساكنان این بنا قابل تحمل ودلپذیر می سازد. پس از ورود به محوطه مدرسه درصحن فوقانی وتحتانی وحجره های محل سكونت طلاب وگنبد آجری باشكوه وگلدسته های دوطرف آن خودنمایی می كند.علاوه براین، دوحیاط خلوت، آب انبار بزرگ، شبستان دیگری در پشت گنبد ، ساختمان مسجدی كه در جنب گنبد واقع است و محراب كاشیكاری واقع درشبستان جنب گنبد كه درحقیقت مجموعه ای است ازهنرهای معماری: كاشیكاری، گچ بری، كتیبه نویسی، مقرنس كاری ونقاشی، ازجمله متعلقات این بنای عظیم است . درقسمت شمالی این بنا، بقعه ای معروف به خواجه تاج الدین قرار دارد. اصل این بنامربوط به قرن ششم می باشد.


مجموعه تاریخی بازار کاشان

یكی از اهم آثار تاریخی و دیدنی كاشان، مجموعه تاریخی بازار است كه از تقاطع خیابان باباافضل و میدان كمال الملك تا حدود دروازه دولت ادامه دارد.
قدمت بازار را مربوط به دوران سلجوقی میدانند، لكن دوران اوج رواج بازار مربوط به زمان صفویه وبه خصوص دوران شاه عباس اول است. غالب سیاحان و جهانگردانی كه در عصر صفویه و همچنین قاجاریه به ایران آمده و از كاشان هم دیدار كرده اند عظمت و شكوه و روایی بازار كاشان را ستایش كرده اند.
در مجموعه تاریخی بازار علاوه بر راسته بازارهای اصلی نظیر: مسگرها، زرگرها، كفاش ها، بزازها و بازارچه های میانچال، ملك، ضرابخانه و رنگرزها، مساجد، بقاع، كاروانسراها، تیمچه ها، حمام ها و آب انبارهای متعدد و مختلفی وجود دارد كه هر یك از آنها در دوره خاص ساخته شده است.
چنانچه از طرف میدان تاریخی فیض و از جلوخان مسجد زیبا و تاریخی میرعماد وارد بازار شویم در سمت شرقی، بازار مسگرها مشتمل بر كاروانسرای ذغالی ها (888 ه.ق) و كاروانسرای میرپنج و سرای غفارپور و مسجد و حسینیه رباط قرار گرفته است. تا چندین سال قبل با ورود به بازار مسگرها، صدای آهنگین پتكهای مسگران گوشها را نوازش می كرد ولی با جایگزین شدن فلزات سبك در ساخت ظروف خانگی و بی رونق شدن صنعت مسگری سنتی، این بازار چهره ای متفاوت یافته است.
از سمت غرب كه به بازار وارد شویم از ابتدای بازار تا انتهای آن كه بازارچه پانخل نامیده می شود بناهای زیبا و تاریخی زیر را در مجموعه بازار دیدن خواهیم نمود:
كاروانسرای گمرك، كاروانسرای نو، سرای نراقی ها، حمام خان، سرای زركشها، سرای قمی ها، قیصریه، سرای آب انبار، سرای چهارگوش، تیمچه حاج محمد صادق، تیمچه معروف زیبا و دیدنی امین الدوله، مدرسه و مسجد میانچال ( آیت الله العظمی مدنی –ره-)، مسجد تبریزی ها، سرای ملك، تیمچه سید آقا(برقی)، مسجد كفش دوزها، زیارت درب زنجیر، آب انبار درب زنجیر، مدرسه و مسجد امام خمینی –ره-(سلطانی سابق)، زیارت شاه سلیمان، آب انبار گذر نو، مسجد گذر نو، حمام گذر نو، حسینیه پانخل و بقعه امام زاده قاسم. ضمنا مراكز مختلف فرش فروشی و صنایع دستی و سوغات كاشان نیز در بازار وجود دارد.


مدرسه امام خمینی (ره)

این مدرسه به دستور فتحعلی شاه قاجار در سالهای 1221 تا 1229 قمری و توسط معماری به نام محمد شفیع ساخته شده است. این مدرسه به سبك مدارس چهارباغ و صدر اصفهان ساخته شده و در جنب مجموعه بازار كاشان بنا گردیده است. در بدو ورود به بنا سردر كه با اسلوب جالبی كاشی كاری گردیده است مشاهده می گردد و سپس وارد هشتی ورودی مدرسه می شویم كه به وسیله دو راهرو می توان به صحن وارد شد، از این هشتی كه در مشرق بنا واقع است می توان بنای عظیم گنبد آجری دو پوششه كه در غرب مدرسه است را مشاهده كرد. در بالای هشتی سردر بنای جالب و دیدنی ماذنه مشاهده می شود. فضای صحن مدرسه را درختان كاج پوشانده است و در میان صحن آبنمای بزرگ مدرسه به خوبی جلوه نمائی می كند، در اطراف صحن غالب بر پنجاه حجره جهت سكونت طلاب ساخته شده است.
تزئینات این مدرسه شامل كتیبه های گچی و و كاشی كاری هفت رنگ به خصوص در محرابی كه زیر گنبد واقع است و مقرنس های زیبای گچی در جبهه سردر و گنبد، می باشد.


تیمچه امین الدوله

این بنا كه در یكی از نقاط مركزی بازار (میانچال) قرار دارد متعلق به دوره قاجاریه است كه به دستور یكی از رجال نامدار عصر قاجار به نام فرخ خان غفاری ملقب به امین الدوله و با معماری استاد علی مریم، در اواخر قرن سیزدهم قمری (1285) ساخته شده است. این بنای باشكوه در سه طبقه و با طول و عرض زیاد بنا گردیده و ارتفاع گنبد آن نیز مورد توجه می باشد. همه ساله در ایام سوگواری حضرت اباعبدالله الحسین (ع) این تیمچه میعادگاه گروه ها و هیات مذهبی عزادار كاشان می باشد.


مسجد و میدان میرعماد (سنگ)

بنای اولیه مسجد میرعماد مربوط است به قرون ششم و هفتم قمری، و موید این مطلب محراب گرانبهائی است كه جهت این مسجد در سال 623 هجری توسط یكی از هنرمندان كاشانی از خاندان معروف ابوطاهر و با هنرمندی حسن بن عربشاه ساخته شده و هم اكنون در موزه برلن نگهداری می شود.
در دوران مغول و در نیمه دوم قرن نهم قمری (868) شخصی به نام خواجه عمادالدین شبلی شروانی در ابتدای بازار قدیم، میدان وسیعی را احداث نمود و در اطراف آن ابنیه وعمارتهای عالی از جمله مسجد و كاروانسرا و دارالشفاء و خانقاه بنا نمود كه از آن مجموعه عظیم فقط از میدان و مسجد آن اثری باقی است. در شمال میدان در ابتدای خیابان جدیدالاحداث آرامگاه خواجه عمادالدین وجود داشته كه فعلا از آن بنا فقط سنگ تاریخ قبر خواجه عماد باقی مانده است.
این مسجد دارای سردری زیبا و منحصر به فرد می باشد كه تزئینات معماری آن در نوع خود بی نظیر است و در آن مقرنس های گچی با حالتی زیبا همراه با نقاشیهائی با آب رنگ تزئین شده است كه در كتیبه سردر، بانی و سال احداث بنا مشخص گردیده است.
قسمتهای مهم این بنا شامل: جلو خان مسجد- كه راسته اصلی بازار بزرگ كاشان از جلو خان مسجد میدان آغاز می گردد-، سردر با كتیبه تاریخی، هشتی ورودی، سنگاب، چند شبستان، گنبد آجری، آب انبار، منبر كاشی معرق، كتبیه ها (سنگ نوشته ها) ی تاریخی؛ شامل یازده حكم یا فرمان تاریخی می باشد، توجه به احكام تاریخی این سنگ نوشته ها اهمیت تاریخی این مكان را در اوضاع اجتماعی كاشان جلوه گر می سازد. بر روی این سنگ نوشته ها فرامینی از شاهان صفوی مبنی بر رعایت عدالت در كسب، رعایت حقوق كشاورزان، رعایت حقوق شهروندان، معافیت از پرداخت مالیات در ماه مبارك رمضان، ممنوع كردن قماربازی و فروش مواد مخدر و ... دیده می شود.


مسجد جامع

این بنا واقع در خیابان باباافضل ومربوط به قرنهای اولیه اسلامی است كه از دیگر بناهای تاریخی كاشان دارای قدمت بیشتری است.
این بنا دارای مناره آجری زیبائی است كه دارای كتیبه آجری و به خط كوفی و دارای تاریخ 466 ه.ق است كه نشان دهنده اهمیت و اعتبار مسجد در دوره سلجوقیان می باشد.
در لایه برداری های اخیر از گچ بریهای محراب عصر سلجوقی، آثار و تزئیناتی متعلق به دوره آل بویه كشف و شناسائی شده است.در شبستان تابستانی این بناكه در زیر شبستان زمستانی قرار دارد طرحهای بسیار زیبای كاشیكاری دیده می شود و در كف این شبستان آثاری از كوره های پخت ظروف چینی به وسیله كارشناسان سازمان میراث فرهنگی كشف گردیده است. این بنا دارای گنبدی آجری است كه احتمالا پس از زلزله معروف سال 1192 ه.ق كه مسجد آسیب فراوان دید به وسیله عبدالرزاق خان كاشی به صورت اساسی تعمیر گردیده است و این موضوع در كتیبه خط ثلث در زیر گنبد مسجد به سال 1207 ه.ق مشخص گردیده است.


خانه تاریخی طباطبائی‌ها

این خانه در نزدیكی خانه تاریخی بروجردی و در جوار بقعه مباركه امامزاده سلطان امیر احمد(ع)- كه این بقعه نیز از آثار هنری قرن نهم و دهم می باشد- خانه باشكوهی وجود دارد و به خاطر اینكه سنگ بنای این خانه را شخصی به نام حاج سید جعفر طباطبائی نطنزی بنا نهاده است به خانه طباطبائی موسوم و مشهور گردیده است.این خانه در زمینی به مساحت 4730 متر مربع و در حدود سال 1250 قمری با مهارت و هنرمندی معمار معروف كاشانی استاد علی مریم احداث گردیده است.
این خانه مشتمل بر چهار صحن و حیاط می باشد كه حیاط مركزی متعلق به قسمت بیرونی و دو حیاط متعلق به اندرونی و یك حیاط متعلق به خدمه بوده است.
قسمت اندرونی خانه شامل اتاق پنج دری ساده در مركز و دو حیاط در دو طرف آن و دارای سرداب هائی كه بادگیرها هوا را در آن جریان می دهند كه این قسمت محل سكونت خانواده مرحوم طباطبائی بوده است. حیاط ضلع شمال غربی بزرگتر و تعداد اتاق های آن بیشتر می باشد و دارای سرسرای پذیرائی مجزائی است. در زیرقسمت اندرونی مخصوصا اتاق مركزی، سرداب بزرگی قرار دارد كه دارای مشخصات منحصر به فرد خود است و به علل مختلف از جمله: وجود بادگیر، سقف ضربی، نوع مصالح به كار رفته در بدنه، دو جداره بودن بدنه، وجود حوضی كه قبلا در مركز سرداب بوده، اختلاف ارتفاع با سطح كوچه حدود 8 تا 10 متر، نسیم خنكی كه از سطح حوض حیاط مركزی وارد زیرزمین می شود؛ همه این عوامل باعث شده تا به خصوص در فصل تابستان 15 تا 20 درجه اختلاف درمابین زیرزمین و بیرون آن مشاهده شود.
قسمت بیرونی شامل تالار بزرگ ( اتاق شاه نشین) در مركز با نورگیرها و پنجره های مشبك رنگی و پنجره های كناری دو جداره كه عمودی باز و بسته می شود. این اتاق دارای تزئینات نقاشی و آئینه كاری و گچ بری های جالب از جمله پنجره های مشبك گچی است كه همچون پارچه توری ظریفی به نظر می رسد. در دو طرف اتاق شاه نشین اتاق های گوشواره بنا شده است در جلوی اتاق شاه نشین، ایوانی با آئینه كاری و گچ بری های جالب دیده می شود.
در طرفین تالار بزرگ دو حیاط خلوت و نورگیر به صورت قرینه یكدیگر احداث شده است كه دارای تابلوهای بدیع نقاشی می باشند و از نفایس آثار هنری این دیار به شمار می آیند. اسناد و قرائن نشان می دهد كه هنرمند بزرگ و نقاشباشی دربار ناصر الدین شاه قاجار یعنی میرزا ابوالحسن غفاری كاشانی ملقب به صنیع الملك با مالك خانه دوستی نزدیك و مراوده خانوادگی داشته است لذا به احترام دوستی كه با مرحوم طباطبائی داشته در اجرای گچ بری ها و ترسیم نقاشی های این خانه نظارت داشته است. و این مطلب ارزش و اعتبار تزئینات خانه طباطبائی را بسیار افزایش می دهد.
حیاط خدمه شامل اتاقهای خدمه، زیرزمین خدمه، آشپزخانه و اصطبل زمستانی و تابستانی می باشد كه تعدادی از اتاق های خدمه از بین رفته است.
آب خانه از دو رشته قنات دولت آباد و نصر آباد تامین می گردیده است. خانه طباطبائی دارای 5 درب ورودی می باشد كه ورودی اصلی به دو ورودی اندرونی و بیرونی در قسمت هشتی تقسیم می گردد. علت پیچ و خم های راهروهای ورودی جهت شكستن اختلاف ارتفاع و نداشتن دید مستقیم است.
لازم به توضیح است كه خانه مسكونی و زادگاه شادروان «سپیده كاشانی» - شاعر بزرگ معاصر- نیز در مجاورت خانه تاریخی طباطبائی و در جنوب آن قرار دارد.


خانه تاریخی بروجردی‌ها

این خانه در محل سلطان امیر احمد كاشان در خیابان علوی واقع است. این خانه توسط بازرگانی به نام حاج سید حسن نطنزی در حوالی سال 1275 قمری در دوره قاجاریه ساخته شده است. چون صاحب خانه مال التجاره از بروجرد وارد می كرده، لذا به حاج آقا حسن بروجردی مشهور شده و خانه ای هم كه متعلق به وی بوده است به خانه بروجردی موسوم گردیده است.
معمار این خانه یكی از نوابغ معماری كاشان و از طراحان معروف ساختمان به نام استاد علی مریم بوده است كه در ایجاد دو بنای تاریخی دیگر كاشان، یكی خانه تاریخی طباطبائی (در نزدیكی خانه بروجردی) و دیگری تیمچه امین الدوله (واقع در بازار) نقش داشته است.
این خانه شامل دو قسمت بیرونی و اندرونی است و محلی كه فعلا در معرض دید عموم است قسمت بیرونی این خانه است.
در بدو ورود به خانه وارد هشتی ورودی خانه می شویم كه درب ورود به قسمت اندرونی خانه هم در این هشتی قرار گرفته است، پس از آن از راهروی نسبتا طولانی و شیبدار گذشته و وارد حیاط می شویم، در كنار این راهرو ایوان شمالی خانه قرار دارد، در قسمت شمالی ایوان یكی پنج دری واقع است كه محل پذیرائی مهمانان بوده و دو طرف آن دو اطاق بهار خواب قرار دارد كه به علت نور مناسب و گرمای زیاد، بیشتر در زمستان مورد استفاده قرار می گرفته، دیوار بیرونی اطاقهای این ایوان و نیز داخل اطاق پنج دری با گچ بری های بسیار ظریف با طرح گل و مرغ زینت یافته است. در داخل حیاط یك حوض بزرگ و باغچه های وسیع دراطراف آن قراردارد. در قسمت شمال شرقی، مطبخ (آشپزخانه) قرار گرفته، در قسمت شرقی بنا اتاقها و ایوانهای سرپوشیده ای به چشم می خورد كه درجلو ایوانها پله هائی جهت رفتن به سرداب ها (زیرزمینها) ساخته شده است، این سردابها در جبهه های مختلف بنا واقع است كه به وسیله بادگیرهائی بلند هوای آنها تهویه وخنك شده و قابل استفاده در هوای گرم تابستان بوده است. در روبرو یعنی در قسمت جنوبی بنا، تالار سرپوشیده ای به چشم میخورد كه بر پیشانی آن می توان هنرنمائی استادكارایرانی را نظاره گر بود، به طوری كه منافذ مشبكی كه جهت تهویه هوای تالار در این قسمت تعبیه گردیده با گچ بری جالب و دیدنی درآمیخته و دلربائی می كند.
در بام تالار نیز نورگیرها و بادگیرهای فوق العاده جالب و منحصر به فرد خود نمائی می نماید كه از نظر طرح و اجرا در زمره آثار بدیع معماری سنتی است.
تالار بزرگ سر پوشیده كه محل برگزاری اعیاد و مراسم سوگواری بوده است شامل یك ایوان كه دارای سقف بلندی است در جلو و یك قسمت شاه نشین در انتهای تالار كه از قسمتهای دیگر مرتفع تر بوده و دارای تزئینات خاصی است و نیز تالارهائی در دو طبقه در جنبین آن دیده می شود. سقف تالار با طرح بسیار زیبائی گچ بری و مقرنس كاری و رنگ آمیزی گردیده است. سقف ها و بدنه داخلی سرپوشیده و تالارهای جنبی آن با نقوش گل و مرغ و شكارگاه و حیوانات گچ بری و یا نقاشی و یا با خط خوش تابلوهایئ زیبا آفرینش شده است، به خصوص روی دیوارهای شاه نشین تصاویری از پادشاهان قاجار در تابلوهایی دیواری خودنمائی می كند. نقاشی های این بنا در شیوه های متنوع و با رنگ و روغن و آبرنگ و زیر نظر هنرمند نامدار نقاشی ایران در دوره قاجاریه مرحوم میرزا محمد خان غفاری كاشانی ملقب به «كمال الملك» ترسیم گردیده است و طرح های گچ بری این خانه نیز با نظارت این استاد بزرگ تهیه و به انجام رسیده است. با توجه به گچ بری های قسمتهای مختلف این خانه، به خصوص پنجره های مشبك گچی داخل اطاق بزرگ كه ازكمال ظرافت به پارچه توری شباهت دارد به مرتبه ذوق و هنر این هنرمند ایرانی و دیگر استادكاران و معمار این خانه واقف می گردیم.
جالب است بدانیم كه مرحوم حاج آقا حسن بروجردی برای فرزندش سید مهدی از دختر مرحوم حاج سید جعفر طباطبائی خواستگاری می نماید و خانواده طباطبائی شرط موافقت با ازدواج را ساخت خانه ای آبرومند و درخور شان عروس خانم قرار می دهند و به همین خاطر حاج آقا حسن از همان معماری كه خانه طباطبائی را ساخته دعوت می كند كه این خانه را بسازد.


مجموعه خانه های تاریخی عباسیان

این مجموعه در كوی سلطان امیر احمد قرار دارد و در سال 1252 هجری قمری به وسیله مرحوم حاج محمد ابراهیم، یكی از تجار خوشنام كاشان ساخته شده است كه از لحاظ طرح معماری و تزئینات و استفاده از فضاها وحجم های موجود در آن بسیار غنی و از نظر معماری سنتی در نوع خود منحصر به فرد است.
مجموعه خانه های تاریخی عباسیان به تحقیق و طبق نظر نخبه ترین كارشناسان معماری، جزو برجسته ترین آثار معماری اسلامی و یكی از نامزدهای دریافت جایزه بهترین بناهای مسكونی ایران اسلامی است.
این مجموعه مشتمل بر پنج حیاط و گودال باغچه بوده است كه پس از فوت مالك اولیه به مرور از هم تفكیك و به صورت پنج باب خانه مستقل از هم درآمد، بدون این كه صاحبان و سكنه بعدی هر كدام از این پنج باب خانه آگاهی داشته باشند كه این خانه ها در بدو ساخت جزو یكی مجموعه و باهم در ارتباط بوده اند. در سالهای اخیر با همت و تلاش مسوولان ذی ربط چهار واحد از پنج باب خانه خریداری و كار بازسازی آنها انجام شده است.
از چهار باب خانه خریداری شده، دو واحد آنها به صورت طرح معمول معماری بافت قدیم كاشان یعنی گودال باغچه و یكی از آنها به صورت دو طبقه با حیاط مسقف و چهارمی كه در اصل باغچه بوده است به صورت حیاط سنتی است.خانه های عباسیان به لحاظ معماری، دارای طرحی بسیار قوی و غنی و از نظر تزئینات گچ بری و نقاشی و كاربری تزئینات معماری اسلامی نظیر: رسمی بندی، یزدی بندی، كاربندی، قطاربندی، مقرنس و مشبك در اوج زیبائی و ظرافت است.
در خانه عباسیان یكی ازمراجع بزرگ و برجسته معاصر كاشان به نام مرحوم آیت الله سید محمد علوی بروجردی متولد و تربیت یافته است و حتی یكی از خانه ها را كه ارث به وی رسیده بود به محل حوزه درس تبدیل كرده بود.


قلعه جلالی و حصار سلجوقی

در انتهای خیابان علوی و در نزدیكی های آثار دیگری همچون خانه های بروجردی و طباطبائی و بقعه سلطان امیر احمد (ع)، در طرفین خیابان، دو دیوار بلند كاهگلی به چشم می خورد كه از بقایای حصار معروف عهد سلجوقی است. این دژ تسخیر ناپذیر آن دوران در اواسط قرن پنجم هجری به همت یكی ازرجال نامدار و سخاوتمند در دولت سلجوقیان به نام خواجه مجدالدین ابوالقاسم كاشانی ساخته شده است و اسناد معتبر تاریخی نشان می دهد كه این دژ بلند، مستحكم و حصین چند بار اهالی كاشان را از دست حملات سخت لشگریان مهاجم و از قتل عام های وحشیانه و غارت عمومی نجات داده است.
در كنار این دژ، قلعه ای عظیم خود نمائی می كند كه به دستور سلطان جلال الدین ملك شاه سلجوقی (جلوس 465 ق) ساخته شده است. این بنای عظیم خشت و گلی مدتها از اهالی كاشان حراست می نموده است و مدتی هم ارگ و مركز حكومتی كاشان بوده است.
در داخل و خارج قلعه دو بنای گنبدی شكل وجود دارد كه موسوم است به «یخچال»، بدین صورت كه با نگهداری یخهای زمستانی در این یخچالها، جوابگوی نیاز اهالی در تابستان گرم كویر بوده است.


بقعه امامزاده هارون بن موسی (ع)

این بقعه در خیابان باباافضل واقع و مربوط به دوران صفوی می باشد. در این بقعه امامزاده هارون بن موسی بن جعفر (ع) مدفون می باشد. نقل شده هنگامی كه حضرت ابوالفضل (ع)(در كربلا شهید گردید یكی از دستان حضرت را در این محل دفن كرده اند و این محل مشهور شده به «پنجه شاه»، و پس از شهادت حضرت هارون بن موسی (ع)، آن حضرت را در این محل دفن كرده اند.این مجموعه نیز دارای بارگاه و رواق كاشی كاری و سقفهای آینه كاری شده و گنبد مخروطی شكل و مناره آجری كه در كنار سردر صحن زیارتگاه قرار دارد و نیز صحن و غرفه های اطراف آن و نیز ضریح چوبی می باشد.
در كنار رواق اصلی محلی است كه مجسمه یكدست كه توسط میرزا ابوالحسن غفاری كاشانی ملقب به صنیع الملك ساخته شده است در آن نگهداری می شود.
در كنار این بقعه مقبره ای است كه آرامگاه چند تن از عالمان و دانشمندان معاصر كاشان از جمله آیت الله ملا عبدالرسول مدنی و فرزند ایشان مرجع و فقیه عالی مقام آیت الله العظمی آقا رضا مدنی كاشانی می باشد.


بقعه حبیب بن موسی (ع)

این بقعه درخیابان امام خمینی است .
قدمت این بقعه مربوط به دوران سلجوقی است. محراب كاشی نفیسی كه اواسط قرن هفتم توسط هنرمندان خاندان ابوطاهر كاشانی برای این بقعه ساخته شده است در موزه دوران اسلامی تهران نگهداری می شود. در زمان صفویه به خصوص شاه عباس اول به علت این كه دودمان صفویه به خصوص شاه عباس اول به علت این كه دودمان صفویه را از اولاد این امامزاده می دانستند به این بقعه توجه خاصی می شد. و بر حسب وصیت شاه عباس اول او را در این بارگاه دفن كردند كه مدفن او در كنار رواق، به وسیله سنگ بزرگ و خوش نقش زیبائی مشخص می باشد. این بقعه دارای صحن زیبائی است كه مدفن یكی از علماء معمار كاشان یعنی مرحوم آیت الله میر سید علی یثربی نیز در این صحن می باشد.


خانه تاریخی آل یاسین

این خانه در خیابان امام خمینی كاشان و متعلق به مرحوم حاج سید محمد تقی پشت مشهدی است كه در زمان محمد شاه قاجاری ساخته شده است و نهایتا به صورت موروثی در اختیار آقا نظام الدین مجتهد كاشانی (آل یاسین) اولین نماینده مردم كاشان در مجلس شورای ملی بعد از نهضت مشروطه قرار می گیرد.
این خانه در سنوات اخیر توسط شهرداری كاشان مرمت و مورد بازدید علاقمندان است.


بقعه امامزاده شاهزاده ابراهیم (ع)

این بنا در نزدیكی فین و در غرب جاده كاشان – فین و با فاصله چند صد متری آن واقع است. این بنا منسوب به دوران قاجار و مدفن یكی از فرزندان امام موسی بن جعفر (ع) است. بنای اولیه به وسیله یكی از زنان اهل فین به نام خاله بیگم برپا گشته و دیگران در مرمت آن كوشیده اند، این بنا دارای گنبد كاشی فیروزه ای با گلدسته مرتفع كاشی كاری و صحنی وسیع با درختان سرو كهنسال، ایوان و رواقهای دیدنی با گچ بری و آیینه كاری و نیز نقاشی مذهبی است كه بر سقف اصلی حرم (بالای ضریح) در قالب قابهای تزیینی دیده می شود. ایوان آیینه كاری، آبنمای مستطیل شكل 30 در 5 متر، وبه كارگیری هنر قرینه سازی در اكثر آثار این بنا، استفاده از تزئینات آیینه كاری و نقاشی بر سقف مسطح ایوان صحن شمالی (شامل 45 قاب بیضی شكل گچی كه وسط آن آینه كاری و اطراف آن نقاشی شده) و نیز دیواره ایوان، گنبد مخروطی دو پوششه با كاشی كاری زیبا و با اسماء متبركه «الله» و «علی» از مشخصات بی نظیر این مجموعه است.


بقعه ملامحسن فیض

در ناحیه جنوب غربی كاشان و در كنار گورستان قدیمی فیض،بقعه علامه محدث ملامحسن فیض كاشانی (از بزرگترین علمای اسلامی قرن 11 ه.ق) قرار دارد كه در قرن 13 قمری به تقاضای ابونصر فتح الله خان شیبانی شاعر بزرگ عصر قاجار توسط فرهاد میرزای قاجار احداث شده است.


مقبره محتشم كاشانی

مقبره این شاعر بزرگ مرثیه سرای ایران كه در سال 996 قمری وفات یافت و در كنار خانه مسكونی خود به خاك سپرده شد؛ در خیابان محتشم كاشان است.